Следејќи ги сенките на своите предци, шумарскиот инженер, роден и одраснат во главниот град на Перу, по речиси четири децении го посетил географскиот и емоционален предел на своето детство, со чувството дека никогаш и не заминал оттаму.
Како почнуваат приказните? Обично некој „мал“ човек ќе направи голем чекор за мал дел од човештвото. Може и за семејството, роднините, блиските, пријателите, нека биде и за неговиот роден крај.
Така, пред повеќе од шеесеттина години битолчанецот Ајри Демировски, иселувајќи се во Турција, ја напишал песната „Битола, мој роден крај“, којашто се смета за неформална химна на сите битолски печалбари и иселеници. Демировски повремено се враќал во својата родна Битола, а починал во Измир, каде што живеел четврт век.
Нашата приказна, за која нема песна, започнува со еден друг битолчанец, Вангел Јагев, кој пред Првата светска војна, во потрага по поубав живот и подобра заработувачка, заминал дури во Лима, главниот град Перу, во Латинска Америка. Во Лима се занимавал со текстилна индустрија, бил претставник на француска модна куќа, па пред Втората светска војна се вратил во Битола, каде што отворил текстилна фабрика.

Велиан Јагев

Одење и враќање

По војната, со менувањето на режимот, неговата фабрика била национализирана. Па синот на Вангел, Велиан, по завршувањето на студиите по ветерина во Белград, со сопругата Вера и ќерките Виолета и Маргарита, во почетокот на шеесеттите години заминале по истата маршрута – во Лима. Постоеле некои познанства на стариот Јагев, но тоа не било пресудно Велиан да замине во Перу. Работел како ветеринар на огромната хациенда на некој Германец од Швајцарија, во Андите, а Вера се грижела за домаќинството. Во Лима во 1967 година е роден нашиот соговорник, Велиан Јагев, кој го носи татковото име.
„Во Перу има огромен сточен фонд, па постои и вечна расправија со Аргентинците околу тоа чие месо е поубаво. Перуанците им признаваат на Аргентинците дека месото од нивните говеда е помеко и посочно, но истакнуваат дека перуанските говеда се одгледуваат на планински предели и на поголема височина, па иако е пожилаво, тоа е повкусно“, Јагев на почетокот ни ги објаснува некои од финесите на вечното латиномаериканско гастрономски дерби.

Заливот Лима

Тој живеел во Лима до 1976 година, најпрвин го научил шпанскиот јазик, па потоа дома македонскиот.

„Кога моите дома зборуваа на македонски јазик, тоа за мене беше неразбирливо како да зборуваат на кинески јазик“, се сеќава Јагев, шумарски инженер по професија и актуелен технички директор во „Паркови и зеленило“.

Како дете за себе најпрвин мислел дека е Перуанец, па потоа Југословен. Тогашната македонска заедница во Лима броела само неколку семејства, вклучувајќи го и тоа на тогашниот југословенски амбасадор во Перу, писателот Коле Чашуле, за кој Велијан се сеќава дека неколкупати им бил гостин дома. Од другите семејства, Велиан се сеќава на македонските архитекти Мачкиќ и Шојлевски, кои како експерти за земјотресно инженерство биле ангажирани во проект од Обединетите нации бидејќи целиот тој западен појас на Латинска Америка е многу трусно подрачје.

„Имам доживеано силен земјотрес во Лима, се тркалав низ куќата, која се наоѓаше во квартот Сан Исидро, како и моето училиште ‘Јохан Хајнрих Песталоци’. Училиштата ‘Песталоци’ се образовна франшиза, наставниците беа Германци од Германија или Швајцарија, и наставата беше на шпански и германски јазик. Шпанскиот јазик сè уште го владеам одлично, но германскиот, за жал, го подзаборавив. Пред да се вратиме дома, во Македонија, почнав да ја учам кирилицата. Кога дојдовме во Скопје, се населивме во населбата Аеродром, и јас тргнав во петто одделение“, раскажува Јагев.

Оаза Ика

Тој отсекогаш ја сакал природата, до неодамна активно се занимавал со планинарење, па изборот на професијата бил лесно предвидлив. По враќањето во Скопје татко му бил ветеринар во Зоолошката градина, но Велиан помладиот повеќе време сакал да минува во најблиското соседство, во Природонаучниот музеј, па оттаму и неговата пасија, која освен риболовот, е и фотографирањето инсекти, односно макрофотографијата.
На почетокот на минатата година за првпат по 38 години повторно го посетил Перу. И веќе ја планира повторната посета. Можеби крвта не е вода, но и сенките на предците и сеќавањата од деството не се за фрлање, туку одлична можност за нови истражувања.
Повторно дома
Заминувањето на Јагеви од Перу било мотивирано пред сè од постојаната желба на семејството за враќање во родниот крај, што, конечно, се остварило кон средината на седумдесеттите години. Во Перу тоа е времето на воените хунти, на појавата на екстремистички левичарски движења како што беше „Сендеро луминосо“ („Патот на светлината“) и на политичка нестабилност.
„Животот во Скопје за мене првично беше голем шок! Не го знаев најдобро македонскиот јазик, за врсниците бев странец, ме викаа ‘Перуанецот’. Интересно е што на почетокот колку што не ме прифаќаа, толку им бев и интересен како новодојденец кој зборува шпански јазик, кој тогаш, пред појавата на шпанските серии, и не беше многу фреквентен кај нас“, Јагев се сеќава на своите скопски почетоци.

Нирвана во Тинго Мариа

Сепак, иако поминале речиси четири децении, семејството Јагеви ги задржале контактите со пријателите кои ги стекнале за време на двете децении живот во Лима.

„Контактите, всушност, повеќе ги одржуваа моите родители и моите постари сестри, на пример со моите кумови, иако никогаш повторно не отидоа во Перу. Сепак, јас одлучив да ја посетам земјата на моето детство. По 24-часовен лет од Скопје, преку Рим и Амстердам, стигнав во Лима. Тогаш како да ми се врати целиот филм од детството, како кога човек ќе го најде тоа што му недостасувало цел живот. Како никогаш да не сум заминал оттаму. Ме пречекаа старите кумови, нивните деца кои со работата се раштркани низ светот“, вели Јагев.

Тој нè запознава со кроки-портретот на Перу. Населението во Перу главно потекнува од домородните Индијанци, мал процент се доселеници од Европа, најмногу Шпанци, потоа Црнци, некои од нив потомци на некогашните робови од Африка, Кинези, Јапонци, но и припадници на нации од целиот свет. Од Балканот најбројни се Хрватите.
„Перу има долг крајбрежен дел на Тихиот Океан, со пустински предели (дел од познатата пустина Атакама, која во најголем дел се наоѓа кај јужниот сосед Чиле), потоа планински дел со Андите, а од нивната друга страна, до која се доаѓа преку вториот највисок патнички премин на светот по Тибет (на височина од речиси 4.000 метри), се наоѓаат дождовните шуми на Амазонија. Земјата има 40 милиони жители, од нив 10 милиони живеат во Лима, а површината на Перу е како педесет Македонии. Во ерата на шпанските конквистадори Лима била седиштето на шпанскиот вицекрал, надлежен за Латинска Америка. Секако, денеска Перу е најпозна по цивилизацијата на Инките, – и нивниот древен град, Куско, додека скриен високо на Андите се наоѓа другиот најпознат град од нивната ера, Мачу Пикчу“, набројува Јагев.

Јагев во националниот парк Паракас

Туризам и авантуризам
Во Лима, односно во Перу поминал три недели. Неговото познавање на локалниот шпански јазик секако дека му било од голема корист во комуникацијата и изборот на дестинациите

„Националниот парк Паракас, на морскиот брег, е една од задолжителните дестинации. Тука доаѓаат морските лавови, познати и како фоки, на парење, а можат да се видат и пингвини, делфини, фламинга и други птици. Крај овој резерват се наоѓаат и островите Баљестас, тоа е архипелаг од островца преполни со птици, од чиј измет се создаваат големи наслаги на гвано, извонредно природно ѓубриво, што порано многу се експлоатирало а денеска е ставено под контрола. Од Паракас продолживме кон Ика на југот на земјата, па кон Наска, каде што се наоѓаат оние фамозни цртежи во пустината, кои, секако, најдобро се доживуваат ако се гледаат од горе, од авионче. Иако изгледаат мистериозно, тие цртежи се направени со човечка рака, а нивната изработка била координирана од креатори кои гледале од горе, веројатно во балони наполнети со топол воздух“, раскажува Јагев.
По овие традиционални туристички дестинации, Јагев како шумарски инженер не пропуштил да замине во дождовната шума. По 12 часа возење со автобус од висока туристичка класа и поминати 530 километри преку Андите, Јагев од Лима стигнал во местото Тинго Марија.

Кафеанче во Тинго Мариа

„Тинго Марија за мене е местото каде што се симнал Господ и направил рај. Познато е по рибата арапаима, која Перунаците нагалено ја викаат пајче.Таму отседнав во гостинската куќа на домаќинот Ромел, другар на мои другари: Латиноамериканците имаат обичај да ги крстат децата по некоја славна историска личност. Куќата за гости на Ромел воопшто и не личи на некоја куќа, туку тоа е мало ресторанче сместено во крошните на едно високо дрво, околу 4 метри над земјата. Всушност, тоа е отворена тераса каде што се спие на под. Веќе следниот ден сфатив зошто е така изградена: заврнало дожд на Андите, и под нас течеше поројна река!“, Јагев ги споделува импресиите од шумската дивина.
Арапаима е една од највкусните риби на светот, а Јагев ја ловел три дена, но без поголем успех.
„Тоа се огромни риби.’Пајче’ од 80 килограми се смета за мало парче! Ловев од брегот, со дебел конец и голема јадица, еден вид пирана – се вика паку и е карактеристична што има заби налик на човек – како мамец. Три дена врнеше ситен дожд, па рацете и нозете ми беа парче од инсектите кои постојано касаат. Сепак, пробав арапаима кај одгледувач на риби“, наведува Јагев.

Гастрономски врв „севиче“

Рај за гастрономади
Според искуството на Јагев, освен арапаимата, и јадењето со име севиче е со вонсериски квалитет. Тоа може да биде риба, но и морски плодови, маринирани во сок од лимон и лимета. Се јаде сирово откако ќе отстои во маринадата 15-20 минути.
„Нивниот лимон и нивната лимета се екстремно кисели, па рибата е практично ‘сварена’ само од сокот. Потоа, вистински деликатес е пилешкото во Ика. Кога другарите ми рекоа дека ќе одиме на пилешко, се зачудив на нивниот избор, покрај толку убаво говедско месо и риба. Е, тоа пилешко е посебно бидејќи го печат на едно ароматично дрво кое е заштитено со закон. Неговата сеча е ограничена, може да се најде легално само во ретки ресторани, и тоа беше највкусното пилешко што сум го пробал во животот. Кој ќе има можност, задолжително треба да проба и антикучо, тоа се раженчиња од јунешко срце на скара“, Јагев нè води низ дел од националната перуанска кујна, за која се тврди дека е меѓу првите пет во светот.

Пилешко во Ика

Спојот на разни кујни – локална, шпанска, азиска – нив вековите направил амалгам кој им годи на непцата на сите намерници.

„Таа кујна не оди без вонсерискиот жесток пијалак писко. За писко грозјето не се меле туку само се цеди, и ракијата се пече само од сокот. Пиското се дели според сортата на грозјето од кое е исцеден сокот, и притоа многу-многу не е на цена пијалакот произведен од мешани сорти. Вистинското писко е само од една сорта грозје“, раскажува Јагев, кој додава дека од пиското се прави и извонредниот коктел „писко сауер“, кој може да се нарача само во ексклузивни клубови.
Кој повторно не би посетил земја со вакви противречности, експлозија од бои и вкусови, рај за очите и непцата? Најголемиот број од туристите – а ги има во огромен број – доаѓаат од Јапонија, Јужна Кореја, САД и Европа. Нашиот соговорник вели дека дури и во перуанската џунгла некој може да остане гладен само ако ептен го мрзи да пружи рака кон безбројните плодови.
Веројатно затоа веќе се подготвува да резервира авионски лет за Лима и планира следната посета повеќе да ја посвети на неговата пасија – макрофотографијата на инсекти.

Стојан Синадинов

Фото: приватна архива

ФОТОГАЛЕРИЈА