Две години по премиерата на филмот „До балчак“, скап и амбициозен проект, најавен како од висок нациoнален интерес, не ги врати долговите кон дел од учесниците во филмската екипа и угостителската логистика на филмот. Иако речиси сите судски тужби кон продуцентот се пресудени во корист на оштетените, тие не можат да ги наплатат долговите.

Во разговор со некои од нив, велат продуцентот го пренасочи филмот од „национален во личен интерес“.

За овие спорни финасиски одлуки, како и за валидноста на проектот кој државата ја чини близу 3 милиони евра, одговорност не презема никој. Последно ветување оштетените добиле од тогаш актуелниот директор на Агенцијата за филм, Дарко Башевски, кој им рекол дека со дистрибуцијата, односно продажбата на филмот, ќе бидат вратени долговите.

Освен скандалите околу овој филм, што почнаа на неговата премиера пред две години, а предизвикани од режисерот Столе Попов, долговите и општо лошиот впечаток кај публиката, критиката го оцени како лош и непотребен филм во македонската кинематографија.

Актерот Петар Арсовски, еден од оние на кои до денес не им е исплатен хонорарот, вели дека уште во процесот на снимање се чувствувало дека кретивноста и желбата да се направи добар филм биле секундарни во однос на некои други приоритети на режисерот и продуцентот.

СО ПОПОВ СНИМИ УШТЕ ТРИ ФИЛМА

Арсовски пред овој филм, играше во многу значајни македонски филмови со потписот на Попов, како „Среќна нова 1949“, „Тетовирање“, „Џипси меџик“. И покрај долгогодишното професионално и приватно пријателство, последното искуство ставило крај на соработката.

„Можам да ја направам разликата во работата на претходните филмови и онаа на ‘До балчак’. Се чувствуваше неискреноста уште на старт. Долго ја чекавме реализацијата на овој филм бидејќи сценариото беше подготвено одамна и за мене беше возбудлив предизвик да играм во него. Во филмот нема лага, сè што се случува во процесот на правење, подоцна ќе се види во филмот. Ако гледам како публика, филмот не ми се допаѓа, а како учесник, до денеска не можам да разберам како се случи толкава манипулација и кражба од страна на Столе Попов и Данчо Чевревски“.

Според еден од оштетените угостители, познатиот битолски сопственик на хотелот „Де Ниро“, Драги Филевски, речиси е невозможно некој да одговара за оваа измама иако тој спорот го добил на суд и очекува наплата од извршител.

Нему продукцијата му останала должна околу 3 милиони денари и го оштети толку за да мора да стави клуч на реномираниот хотел. Се обратил и до Агенцијата за филм и до Министерството за култура, но тие се оградиле како сосема ненадлежни во овој спор.

„Експресно добив на суд, тука немаше ништо спорно. Но, како извршителот да ги наплати средствата, тоа е друго прашање. По завршувањето на филмот, продукциите беа затворени со неважечки сметки и практично нема од кого да се наплатат парите. Последен пат тогашниот директор на Агенцијата за филм, Дарко Башевски, ми рече дека парите што ќе се заработат од продажбата на филмот ќе бидат наменети за враќање на долгот, но ништо од тоа не се случи “, ни рече Филевски.

Сите скандалозни етикети што го проследија филмот „До балчак“, од однесувањето на режисерот Столе Попов на црвениот тепих на фестивалот „Браќа Манаки“ до долговите на досега најскапиот македонски филм, не оставија многу простор за уметничка валоризација. Од тоа што малку се напиша, локалната критика го оцени лошо, а публиката не го засака.

Во текот на снимањето филмската екипа ја посети тогашниот претседател на Владата, Никола Груевски, кој ветуваше дека за овој филм нема да се штеди, па дури двапати ја одврза државната каса, откако Попов го пробиваше буџетот.

Според некои проценки, филмот со колосалната загуба (речиси една четвртина од вредноста на проектот) која го води во „була“, а ветувањето дека долгот ќе се покрие со проекциите и заработувачката од билетите е невозможно.

Пресметката покажува дека во најдобриот резултат на кинодистрибуција на филмот во сите киносали во земјава (две во Скопје и 19 низ Македонија), може да се заработат најмалку 150.000 евра во две недели проекција. Ова е време во кое би се исцрпел интересот за делото кај киногледачите. Излегува дека тоа е само една петтина од долговите, па и оваа приказна за одложен надомест на хонорарите за актерите и отштетата на битолските дуќанџии паѓа лесно во вода.

Одговорноста за „пропаста“ на овој голем филмски проект, веројатно, никој никогаш нема да ја понесе, но и натаму се очекува конечна правна разврска. Отворено останува и прашањето дали, сепак, постоело однапред подготвено сценарио за преточување на националниот во личен интерес, со многу оштетени во процесот.

За „До балчак“:

Сценариото е на Горан Стефановски, директор на фотографија Апостол Трпески, сценограф Миленко Јеремиќ, костимограф Емилија И. Атанасовска. Улогите ги играат Инти Шрај, Мартин Јордановски, Сенко Велинов, Тони Михајловски, Петар Арсовски и други.

Филмот е снимен во продукција на „Триангл филм“. Постпродукцијата е дело на продуцентската куќа „Fx3x“. Снимањето на филмот почнало во мај 2012 година а филмот е сниман во Битола, Скопје, Демир Хисар, Охрид, Штип и Прилеп. Буџетот изнесува 3,6 милиони евра од кои 2,5 милиони ги обезбедила владата, а 500 илјади евра обезбедил Филмскиот фонд.

Остана запаметена последната реплика на актерот Сашо Коцев во „До балчак“ кога вели „Ебати животот ако не си спремен да умреш за него“.

( Повеќе за ставите на Петар Арсовски, за филмот „До балчак“, македонската кинематографија, општеството, политиката, колегите… во видео интервјуто за Макфакс што ќе биде објавено викендов)

А. Василевска