Пишува Бојан Стојковски

Звуци од хитовите на „Бијело дугме“, мирис на ќебапи и бурек, австроунгарски градби и ориентална мистика… сето тоа истовремено претопено во еден совршен спој, обременет со сеќавања од војните во 90-тите и длабоката поделба во која денес живее Босна и Херцеговина.

Сараево денес е град во кој живее духот на југоносталгијата, но со две лица – едното е сета мултикултурна убавина на поранешната заедничка држава, а другото е хаосот кој следеше по распадот на таа држава и крвавите судири кои беа најжестоки токму во Босна и Херцеговина – срцето на тогашна Југославија и местото со најмногу мешани бракови.

Сараево веројатно е и градот кој претрпе најголеми штети за време на војната во БиХ, којашто се водеше од 1992 до 1996 година. Самиот град беше под опсада три ипол години,  а за време на овој период вкупниот број на загинати изнесува преку 11 илјади, од кои повеќе од 1.500 се деца. Сеќавањата од војната се насекаде низ градот, од т.н. „сараевски ружи“, преку дупките од куршуми и ракети кои можат да се забележат на скоро сите постари згради низ Сараево, преку предупредувањата за нагазни мини кои можат да се забележат кога ќе прошетате по околните полјани.

Во земјата влегуваат многу странски пари, но каде завршуваат?

Во градот денес, како и во ентитетот во кој тој се наоѓа, односно Федерацијата БиХ (вториот составен дел на Босна и Херцеговина покрај Република Српска), поради последиците од војната влегуваат многу пари, велат нашите соговорници. „Тука се вложуваат многу пари, што од Саудиска Арабија, Турција,  САД,  поголемите земји  од ЕУ… Сето тоа пред се поради  војната и геноцидот кој се случи во Сребреница. Но повеќето од тие пари завршуваат во џебовите во политичарите. БиХ навистина можеше да биде Швајцарија на Балканот, но за жал сме во состојбата во која што сме“, вели еден од нашите соговорници.

Како и во повеќето земји кои произлегоа од распаѓањето на Југославија, транзицијата за Босна и Херцеговина беше еден тежок процес, надополнет со бремето од административната, односно етничката, како и религиозна поделба помеѓу Србите, Хрватите и Бошњаците. Пластичен пример за ова е тоа што од еден заеднички јазик, сега  во земјата има три, речиси идентични, официјални јазици. Политичарите кои ги претставуваат овие три државотворни народи денес не можат да се согласат скоро за ништо од интерес на граѓаните кои живеат во земјата, освен можеби само за едно нешто, вели еден од нашите соговорници.

„Доколку утре има седница на Парламентот, можам да ви кажам точно што ќе се случи, без воопшто и да се следи моменталната состојба. Нашите политичари не можат да се договорат околу ништо важно, освен кога треба да се одобри некоја транша од ММФ, тогаш сите ќе се согласат, а останатите работи не им се важни. Сите ги гледаат само своите национални интереси и ништо друго, Хрватите си ги гледаат своите интереси, Србите своите, и Бошњаците исто така своите интереси“, вели 25-годишниот Самир.

Тешкиот живот – обединувачки фактор за Србите, Хрватите и Бошњаците

Тешкиот живот во земјата можеби е и еден од малкуте обединувачките фактори за оваа земја, вели за Макфакс новинарот на Ал Џезира Балканс, Алмир Шечкановиќ. „Еден од показателите на единството во БиХ е тешкиот живот – без оглед на тоа во кој ентитет, општина или град, најголемите проблеми се исти – невработеноста, криминалната приватизација, владејачките елити кои сметаат дека се господари на животот и смртта. И тука нема разлика кога се работи за Бошњаците, Србите или Хрватите“, вели босанскиот новинар.

Останатите фактори на обединување според Шечкановиќ се пописот на населението, кој открива многу работи, како и европската перспектива. „Босна и Херцеговина веќе 25 години покажува дека е можна, а денес таа го демонстрира тоа повеќе отколку било кога. Иако за некого оваа констатација можеби ќе биде чудна, ќе наведам уште неколку примери. Прв е пописот на населението во БиХ, кој откри дека во некои свои делови, земјата го зачува својот мултиетнички карактер. Така, тој  покажа дека во Република Српска, на чија територија се случи геноцидот, се вратија околу 150 илјади лица, кои беа жртви на тој прогон. Тоа покажува дека  љубовта кон својата татковина, своето место на раѓање и семејството надвладеја над сите стравови и потешкотии“, смета тој.

„Друга важна работа е дека во овој момент сведоци сме на заедничкото делување на ентитети во пополнувањето на прашалникот од ЕУ. Двата ентитети и државната власт ги доставија своите одговори и тие како единствен документ, во организација на Агенцијата за ЕУ интеграција, ќе патува во Брисел“, додава Шечкановиќ.

„Ентитетот – тоа сум јас“

Ентитетската (не)соработка, меѓудругото е и една од главните причини поради која земјата не може да напредува економски, општествено и во било кој друг сегмент, а како главен виновник за ова се судирите помеѓу националистичките политики, кои се претставуваат како „патриотски политики“.

„Ентитетите според Уставот на БиХ се составните делови на земјата, а покрај  нив се додава и дистриктот Брчко, како административна единица. Лаички, тоа може да се објасни вака: нити еден од ентитетите нема свое столче во ОН, а Босна и Херцеговина од април 1992 година има. Во овој момент ентитетите се спротивставени во се, освен во заедничкото земање на пари од странските кредитори. Но тука не се работи за судир на ентитетите, туку за судир на политиките, едната која поради личните интереси на поединци ја застапува тезата за јакнење на Република Српска, а друга којашто исто така поради лични, но и патриотски интереси ја застапува тезата за јакнење на државата Босна и Херцеговина. Како овие две политики ќе се помират, никој не знае. Но тие мора да се помират“, објаснува Шечкановиќ за Макфакс.

Административната поделба помеѓу ентитетите во поглед на функционирањето на државата оди дотаму што таа нема здравство и образование на национално ниво, туку на ентитетско, а поради ова земјата има потешкотии да добие донации или пак развој на проекти во овие сфери, велат нашите соговорници.

Според новинарот на телевизијата БН, Мито Травар, пак, политичарите во БиХ имаат само една една цел, а таа не е да се подобри животот на граѓаните во земјата. „Политиката во една ваква БиХ е оружје за масовно уништување на народите кои живејат во неа, а политичарите (на сите нивоа, кои во БиХ ги има колку сакате) се верни егзекутори на тоа уништување. Четврт век трае цицањето на живот од нас. Некои тоа го сфатија на време, и одамна побегнаа од овдешните крвопијци. Процесот на бегање никогаш не престана, нити пак некогаш ќе престане“, заклучува Травар.

Сараево, но и БиХ во целина – своевиден балкански Ерусалим

Колку и да е депресивна политичката реалност во земјата, сепак дел од нашите соговорници велат дека веруваат во тоа дека Босна и Херцеговина е одржлива, иако тоа можеби и не важи за начинот на кој таа функционира, со мноштво блокади во институциите и општеството.

„Прашањето за постоењето на државата и тежнеењето на нејзините граѓани заедно да живејат се прашања кои немаат упориште. Тука во БиХ, луѓето со векови живеат заедно, и не само овие три народи, туку и останатите. Знаете ли дека до Втората светска војна секој петти жител на Сараево беше Евреин, и тоа е никого не му сметаше. Затоа Сараево, но и целата БиХ, е своевиден европски мост на религиите, односно европски Ерусалим“, заклучува Шечкановиќ.

„Клучот е тоа што треба да живееме во компромис, и сметам дека поголем дел од нас го научија тоа. Не може да седиме на иста маса полна со јадења, и поголемиот дел да отиде само за мене, а скоро ништо за тебе“, смета 60-годишниот Ведад од Сараево, кој како што вели го видел и најдоброто, но и најлошото од некогашната заедничка држава Југославија, а одбрал да остане да живее во својот роден град и покрај сите потешкотии да продолжи да се бори за иднината на своите деца и внуци./крај/мф/бс