По принципот кучињата лаат карванот врви, и покрај бројните неразјаснети околности под кои е одобрена и платена серијата „Македонија“, нејзиното снимање почна. По пишувањата на „Макфакс“, во кои се отворија многу прашања за досега најскапата серија што е одобрена од домашната Агенција за филм, ветото за информации што досега го имаше, нештата полека се расплеткуваат, но и натаму е мистерија каде се средствата одобрени за четири сезони (дознавме дека тоа се однесува на сценаријата), што е преседан кога станува збор за договори од ваков карактер.

Официјално, хрватската продукцијата „Јадран филм“ и нејзиниот сопственик Винко Грубишиќ досега добиле 80 отсто од средствата за првата сезона и овие пари се одлеале во подготовките и претпродукција.

До овој момент склучен е анекс-договор за исплата само за првата сезона од серијата, за која е одобрен максимален износ до 85.000.000 денари, при што се исплатени 80% од истите за подготовка и реализација на првата сезона. Исто така, со таа динамика на исплата треба да се продолжи ако има позитивен извештај за трошењето средства, односно истите се во согласност со доставениот буџет од страна на продуцентот. Значи, сумата од 4,6 милиони евра или 280.000.000 денари би била исплатена ако има реализација на договореното.

Ако се направат груби пресметки, една сезона би го постигнала буџетот колку што чини еден просечен македонски игран филм, или во случајов и овие милиони не би биле доволни за 130 епизоди.

Се спомнуваат бројни рецензенти на сценариото, кое е неколкупати сменето, потоа дефинирање локации, менување режисери и продуцентски имиња во земјава кои ќе ја преземат работата. Во процесот на работа е исто така спорно како се добиваат средства за едни потписници за вршење на работата, а потоа се појавуваат други.

Конечно, за оваа серија пред две години имало јавен повик од Агенцијата за филм, како проект од национална важност, на кој Јадран филм „победила“  со најдобро сценарио. Деновиве ќе се обелодени која комисија во филмската институција одлучила за продукцијата од Хрватска, иако таа досега нема реализирано ниту една серија, а за епизодите на „Гричка вјештица“, што ја работи по популарните романи на Марија Јуриќ – Загорка, во Хрватска ја следат многу контроверзии поврзани со пари добиени под чудни околности.

Во демантот што по нашите пишувања го испрати поранешната директорка на Агенцијата, Мими Ѓорѓоска-Илевска, таа ги образложуваше административните постапки за склучување договори.

„Во врска со критериумот изводливост на аудиовизуелното дело во однос на буџетот, сложеноста, планот и термините за снимање, евалуациите се вршат од страна на финансиски советник (согласно со член 24 од Законот) кој пополнува евалуациони листи со бодови и дава свое мислење за секој проект одделно. Филмскиот совет врз основа на целокупната документација произлезена од постапката на евалуација, а согласно со член 22 став 3 алинеја 2 му дава мислење на директорот на Агенцијата кои проекти доставени на конкурс врз основа на постапката по конкурс треба да бидат прифатени, односно одбиени по конкурсот“.

Според наши сознанија, финансиски советник на директорката бил наводен продуцент со блиски роднински врски во раководството на тогашната владејачка партија, инаку речиси анонимен во оваа дејност. Но, ги чекаме официјалните документи кои ќе можат да ја потврдат оваа информација.

И покрај сè, продуцентот Грубишиќ најавува одлична серија која ќе биде професионално сработена.

Агенцијата за филм била предупредена за ризикот во кој влегува.

Како што дознавме, поранешната директорка на Агенцијата за филм била предупредена од сродната филмска институција во Хрватска за можниот ризик за соработка со „Јадран филм“. Испратен е допис за регионална меѓуколегијална размена на информации, во која ѝ е предочено за кредибилитетот на куќата што добива средства од Македонија.

Сите овие искази на неговите филмски колеги од Хрватска Грубишиќ ги толкува како обид за реваншизам и штитење лични интереси, и ветува спектакуларна серија која би имала одлична дистрибуција во светот. Спомнува и холивудски актери и тврди дека сите рецензенти, чии имиња сè уште не ги знаеме, се изјасниле дека оваа серија би постигнала планетарна гледаност. Каде е тука националниот интерес на Македонија што бил пресуден за потреба од реализација на ваква серија? Дали преку некои интригантни детали во сценариото светот да дознае за нашата историја, или очекувањата се таа да заработи, исто така е нејасно.

Интересот на Грубишиќ за Македонија е од 1983 година

Објаснувањата на Грубишиќ се дека тој оваа серија ја работи со „голема љубов“ бидејќи, како што вели, „уште од далечната 1983 година го заинтригирале некои делови од македонската историја“.

Што се однесува до фабулата на сценариото, првиот негов автор Грубишиќ вели дека  главниот историски лик во оваа серија, Павел Шатев, е централен лик околу кој се плетат трилер приказни, некои базирани на историски факти, а некои оставени на креативната слобода. Главно тоа треба да биде некоја возбудлива трилер историска серија, која се работи со сосема нов пристап  во продукцијата и креативниот дизајн. За динамиката на работа, продуцентот вели дека овие пари се едвај доволни, и оптимални во споредба со бенефитот што таа ќе го донесе.

На овој начин „Јадран филм“ го „оправдува“ ангажирањето на помалку или воопшто неафирмирани имиња од филмската дејност кај нас.

Екипата која моментно се подготвува за да падне и првата клапа за серијата е во интензивна работа. Режисерите што моментно ќе работат на „Македонија“ се Игор Алексов и Стојан Вијучиќ. Извесен режисер Зоран Петровски, кој е потпишан како режисер, повеќе не е во игра.

Контактиравме еден од режисерите на серијата, познат по реализација на воени драми во Хрватска, Кристијан Милиќ, кој ни одговори дека во овој момент нема никаков ангажман и дека не знае кога почнува снимањето.

Исто така, во кастингот што е дефиниран минатиов месец за една од водечките улоги, т.е. најзначајната,  ликот на Павел Шатев, е решено да биде македонскиот актер Емил Рубен, а снимена е и првата музичка подолга, чии автори се држат во тајност.

• Како автор на оригиналниот концепт на серијата и делови од сценариото врз основа на кој е прифатен проектот, тврдам дека тоа ги избегнува сите делови и контроверзности што имаат каква било пропагандна порака, како што се шпекулираше во јавноста. Станува збор за американски модел и таа креативна парадигма што ја носи тој е раширена на сите делови и епизоди. Креативната екипа на серијата заврши одлична работа, ни рече Грубишиќ.

„Јадран филм“ ја преживеал транзицијата, немал долгови и обезбедил гаранција за „Македонија“.

А што се однесува до влогот што тој нужно треба да се обезбеди, кога продуцентот влегува во партнерски договор со Агенцијата, тој вели дека е обезбеден со странските партнери,  а заработката се очекува од успешната дистрибуција.

• Довербата што ни е дадена во целост ќе ја оправдаме, а пред целата јавност стоиме со нашата продукција, која годинава бележи 70 години работа и постоење, и „Македонија“ ќе биде реализирана на големо задоволство на сите, тврди Грубишиќ, кој во демантот по нашите пишувања се извини поради тајноста што ја имаше серијата со што отвори многу простор за неоправдани шпекулации.

Потсетуваме дека доминантниот удел во некогаш националната продукција „Јадран филм“ тој го добива по нејзината приватизација. Потеклото на парите со кои ја купил и денеска не е разјаснето, иако имало обид за тоа.

Во последниве години тој се посветува на „Јадран филм“ , очекувајќи од пропадната продукција да направи влијателен произведувач на филмови и ТВ серии. Грубишиќ е, како што вели, горд што тоа е единственото студио од просторите на поранешна Југославија што ја преживеало транзицијата во источна Европа.

• Сите други банкротираа. „Јадран филм“ имаше купишта проблеми, не само финансиски. Имав избор да го направам невозможното – да го спасам ЈФ или да го распродадам и врз основа на тоа да се збогатам. Како човек од филмот и некој што своето детство го помина во оваа куќа, решив да го спасам. Се замерив со многумина што сакаа ЈФ да пропадне. Во таа битка успеав да ги вратам долговите, и се свртев кон интернационални проекти. Овие два филмски серијали ќе бидат најатрактивни во изминативе децении, ни рече Грубишиќ.

За неколку филмски наслови се обидува да влезе во копродукција со кинески продуценти ( за римеик на „Валтер го брани Сараево“), и најавува реализација на серија по познатиот роман „Гричка вјештица“ по делото на Марија Јуриќ – Загорка. Сепак,  неколкупати е предупреден дека поради големите долгови, „Јадран филм“ ќе мора да оди во стечај.

Приоритетна ревизија на овој проект во Агенцијата за филм

Во меѓувреме, македонската Агенција за филм доби нов директор, кој овој спорен проект ќе треба да го стави под лупа. Наводно тој е еден од приоритетните за да се утврди регуларноста на работата на доскорешното раководство. Ќе се утврдува кој проценил за националната важност на серијата „Македонија“, кој го читал сценариото и дали и колку средства за неа досега се одлеани.

Дел од македонските соработници на „Јадран филм“ ни рекоа дека работата тече непречено и нема никакви индикации дека таа ќе биде стопирана. Во очекување сме на документите што ќе можат конечно да ги разјаснат нештата со „Македонија“ и извесноста дали ова навистина ќе биде иновантна серија што ќе нè промовира во светот или се игри без граници на регионалните продукции за умешно да „прелеваат“ пари.

А. Василевска