Политичката криза во Македонија трае подолго време и јасно е дека постојат безбедносни импликации за целиот регион доколку таа не биде превенирана во најбрз можен рок. Оттаму не е чудно што соседните земји, односно нивните политички првенци, покажуваат јавна загриженост за нашите проблеми. Албанскиот премиер Еди Рама од познатите причини и тоа како е инволвиран преку партиите на македонските Албанци, но додека Бугарија и Грција некако се држат на пристојна дистанца, се уште актуелниот српски премиер и новоизбраниот претседател на државата српска, Александар Вучиќ во последно време нагласено се заинтересира за „македонцките работи“. За само неколку дена, при не баш толку вообичаените средби со оние што сакале ние или не, ја одредуваат судбината на светот, тој покрај за српските пронашол време (или му било наметнато) да разговара и за македонските политички собитија. Пред изборите за претседател на кои убедливо победи уште во првиот круг со фантастични 55 проценти од гласовите, Вучиќ се сретна со рускиот претседател Владимир Путин и веднаш потоа, на еден бенигнен начин, како да е во прашање поставување цевковод во Крагуевац, пред српските медиуми соопшти дека Путин е сериозно загрижен за состојбите во Македонија. И не само тоа туку од разговорите со него „добил впечаток“ дека Русија не ѝ дава поддршка на владата која сака да ја формира лидерот на СДСМ, Зоран Заев, заедно со албанските партии.

– Мислам дека се мошне загрижени и тоа можам да го појаснам на начин така што колку западните сили ја поддржуваат владата на Заев и албанските партии, толку ми изгледа дека рускиот претседател не е на таа страна – изјави српскиот премиер по средбата со Путин .

Неколку дена подоцна го избраа за претседател на државата. Веднаш потоа низ Србија се дигнаа најпрвин студентите, а потоа следуваа и општонародни протести поради стравичната корупција, лошиот здравствен систем, катастрофалната состојба во образованието, медиумскиот мрак…Протестите се навистина  масовни, но засега мирни, а токму самиот Вучиќ речиси ноншалантно забележа дека нема ништо против народот „да се бунтува“ се додека тоа го прави на мирен и цивилизиран начин. Како ќе се развива оваа нова ситуација во соседната земја тешко е да се предвиди. Демонстрантите се гневни и инвентивни, но, се чини, како да чекаат некој отстрана да дојде и од општиот гнев да им го извади она најсуштественото и најконкретното за кое би се бореле. Притоа Вучиќ едноставно нема достоен ривал во актуелната опозициска понуда, што пак му овозможува релативно комотна позиција на народен водач кој еве, им дозволува на поданиците повремено да се испукаат на улица, да ги исплачат сите стресови и нервози низ песни и слогани а потоа кроце покроце да му се вратат на своето мало и можеби не толку важно секојденвие.

Вучиќ пренесува загриженост

Но, добро. Додека Србија станува на нозе, Вучиќ собира ловорики на меѓународна сцена. Се сретна со германската канцеларка Меркел која го испофали. Веднаш по победата на изборите доби аплауз од сите во соседството и пошироко. Србија веќе некое време се легитимира како единствена на Западниот Балкан која фатила приклучок кон ЕУ интеграциите, а истовремено успева и да си ги задржи повеќе од пристојните релации со Русија и со Кина. И ете во такви околности во Белград дојде сенаторот Џон Меккејн, познатиот „јастреб“, предводник на радикалната струја во американскиот естаблишмент која се залага за бескомпромисна борба против руското враќање на големата сцена. И со оваа американска сива еминенција, расправајќи за проблемите со кои се соочува грешната планета, Вучиќ повторно се допре за Македонија. Не знаеме што точно се зборувало зад затворени врати, се разбира, но по средбата новоизбраниот српски претседател изјави дека ситуацијата во Македонија е од „суштинско значење за сите на Балканот“ и дека се надева оти „состојбите во оваа земја ќе се одвиваат мирно и со почитување на македонските закони“.

– За нас тоа е од ужасно големо значење. Бидејќи ако се незадоволни Албанците, може да имаме проблеми на југот на Србија. Ако имате меѓусебни македонски судири , што никој не ги посакува, ќе има големи и тешки последици за сите нас. Да не споменувам дека тоа ќе доведе до несигурност во привлекувањето на инвеститорите, соопшти Вучиќ на прес конференцијата со Мекејн.

 Аналитичари: Србија се наметнува како регионален фактор, наше е да се избориме за сопствените интереси

Го прашавме професорот и поранешен министер за надворешни работи Денко Малевски како ја толкува заинтересираноста на Вучиќ за кризата во нашиот сокак. Се обидовме да импутираме дали можеби постојат некои тајни сметки, подготвени сценарија за надворешен инженеринг или се во прашање пораки кои меѓународниот фактор ни ги испраќа преку лидерот на соседната земја, но професорот не се даде. Беше дециден: Србија е регионална сила која се обидува да се наметне и како регионален фактор на стабилност. Ама, за она што нам ни се случува – сами сме си виновни:

– Ако не можеме сами да ги средиме состојбите внатре и ако не можеме да се презентираме како стабилна држава, ако не сме во состојба да ги завршиме интеграциите со што би си го зајакнале статусот – тогаш неминовно доаѓаме до момент кога Македонија станува предмет на дискусија меѓу соседните земји, како и предмет на дискусија на соседите со битните земји на меѓународен план. Наједноставно речено: ако не си на масата ќе бидеш на менито – потенцира професорот Малески.

За поранешниот дипломат и редовен аналитичар на политичките настани во земјава, Ристо Никовски состојбите не се толку едноставни. Смета дека активното интересирање на српскиот премиер за Македонија е пред се негова идеја да биде некаков лидер во регионот иако предупредува дека споменувањето на нашата земја во разговорите со личности како Путин и Мекејн го покажува и нивниот нагласен интерес за случувањата кај нас. Интересно, Никовски верува дека за Вучиќ, без разлика што во моментов изгледа како соодветен партнер, западните сили имаат малку поинакви планови:

– Јас би спомнал дека состојбите кај нас и во Србија се по многу нешта слични и покажуваат дека Западот, поточно САД не сакаат силни лидери и прават се за да ги урнат. По Груевски, станува очигледно кој ќе биде следен и мислам дека сега е на тапет и самиот Вучиќ – ни изјави Никовски.

Не е ни малку лесно да се прогнозираат идните потези на македонската шаховска табла ниту пак е можно да се предвидат точните последици од изборот што ќе биде направен во периодот кој следува. Дилемите се дали и соседството и пошироката околина, а и „големите“ ќе се водат од сопствените интереси и ќе ја бараат личната корист или мудро ќе излеземе од сопствените тесни пештери и заеднички ќе побараме излез од темницата преку дијалог, цивилизираност и колективно чувство за критичноста на мигот. Во спротивно, да го цитираме професорт Малески уште еднаш, ако не седнеме на масата, некој сигурно ќе не стави во менито.

Драган Милосављевиќ