Во пишана дебата за „Макфакс“ проговореа „за“ и „против“ реанимација на СВП, но и натаму најмногубројни меѓу писателите се оние што не сакаат со никого ништо да си забележат.

Најголемата поетска манифестација со интернационален карактер, денеска ќе почне со традиционалните агенди кои се многугодишна пракса и ја сочинуваат формата на СВП. Две недели претходно ја тресеа промени и полемики. Можеби беше предоцна да се направат какви било содржински промени, па ова издание, како што барем засега изгледа, нема многу да се разликува од претходните. Новоименуваниот Управен одбор, што го сочинуваат Елизабета Шелева, претседавач, и членовите Лидија Димковска и Димитрије Дурацовски, според многумина од литартурните кругови, ќе ја завршат задачата професионално.  Според некои, повлекувањето на Дарко Лешовски од СВП е голема штета, а други, пак, сметаат дека тоа беше правилен избор.

Министерот за култура, Роберт Алаѓозовски, исто така оставката на Лешоски ја прими со жалење и мораше да избере друго раководство бидејќи деновите пред почетокот се одбројуваа. Секојдневните промени и од кадровски и правен карактер ги разбрануваа нештата во речиси секој сегмент од културата, но за промените да имаат јасен и видлив карактер, ќе почекаме во некои други изданија на манифестациите во културата.

Исклучително популарниот и најчитан поет на социјлните мрежи, Лешоски, по именувањето, беше нападнат со многу критики, кои главно се однесуваа на неговата возраст и искуството, и оттаму му забележуваа за недоволната кадарност за оваа функција. Тој ги сослуша сите критики и даде оставка, што е преседан во домашната литературна историја. Иако на СВП со години се гледа критички, како и на политизираната книжевна сцена, досега никој не покажал слична доблест – да се откаже од некоја функција што му ја доверила државата.

„Ги слушнав сите мислења и сите ги почитувам. Се повлекувам и се откажувам од претседателствувањето со Управниот одбор на Струшките вечери на поезијата. Се заблагодарувам на укажаната доверба и останувам посветен на мојот примарен ангажман во сервисот за односи со јавност на Владата. Нека биде ова почеток на една поинаква демократска практика“, изјави Лешовски при повлекувањето.

Писателот и новинар Звездан Георгиевски, кој професионално ги следи СВП од 1984 година, има радикален став за изборот и реизборот на УО на СВП. Тој вели дека од 1991 година не напишал ниту еден позитивен новинарски ред и не може да се сети на ниту едно раководство на СВП со кое немал полемички расправии. Според него, суштината на проблемите со СВП секогаш било преголемото инволвирање на финансиерот на СВП – државата, во нејзиниот содржински концепт. Политиката била поважна од поезијата и затоа тој го поддржуваше изборот на Лешоски со процена дека оваа пракса овој млад и бунтовен човек ќе може да ја смени.

„Мојот став за СВП е радикален. Токму како што е радикален мојот став и за целиот општествен простор. Тоа значи дека не верувам во никакви реформирања или деформирања на СВП. Коренот на овие процеси е форма, а токму формата е она што најмногу ми пречи во однос на СВП. И убеден сум дека нема исправање или нарушување на оваа форма. Едноставно е: има само приспособување на векот во кој живееме. Или нема! Што е тоа што најмногу ми пречи и ми пречеше. Се разбира, тоа е инволвирањето на финансиерот во самата срцевина на манифестацијата. А финансиерот е државата, односно дневната политика, односно партиите што се на власт. Јасно, ова не е нов феномен. Уште од времето на комунизмот секој венценосец одеше на прием кај тогашниот претседател на Извршниот совет, или премиер, како што би се рекло денес. И затоа пишував вести со наслов од типот „Глигорие Гоговски ја прими Десанка Максимовиќ“, а не обратно, на пример, „Десанка Максимовќ го посети Глигорие Гоговски“. Кога веќе ја спомнувам Десанка Максимовиќ, првиот лауреат по Мирослав Крлежа од некогашна Југославија, редно е да споменам дека оваа награда беше искористена за првата и единствена официјална посета на Слободан Милошевиќ на Македонија.

Сакам да кажам дека на СВП политиката, и тоа онаа дневната, секогаш била поважна или еднакво важна колку што била и поезијата. Со текот на времето, токму од 90-тите години на минатиот век, некако се изгуби оној битнички, поетски карактер на Струга, а остана само политичко-бирократската форма на манифестацијата. Ова веќе го имам некаде кажано, ама ќе го повторам уште еднаш, а се надевам дека ќе немам потреба одново да го повторувам, а тоа е дека Струга барем две децении е форма без содржина. Нешто слично како цигари без никотин, кафе без кофеин, шеќер без сахароза, „кока-кола“ без шеќер…

Значи, тоа што мене ми пречи е токму формата: плато за сликање на политичарите и место за платен викенд на поетите. Поточно, ми пречи убедувањето дека приредбите од типот „Мостови“, „Меридијани“, ручеци на Свети Наум…, се идентификуваат како стожерни, идентитетски и национални симболи. Не! Тие се само еден рудимент од средината на минатиот век, кога, ете, СВП беа некаков столб на младата нација. Денес, белки, поминавме барем половина век од тогаш.

Тоа, всушност, е причината зошто го поддржав изборот на Дарко Лешоски за претседател на Управниот одбор на СВП. Затоа што ги знаев неговите негаторски ставови кон обичајот поетите на глас да си ги читаат своите песни, затоа што го знаев неговиот презрив однос кон етаблирараната книжевна критика и кон поетските фестивали такви какви што се. Затоа помислив дека Лешоски е вистинскиот избор за вистински дисконтинуитет на Струшките вечери, односно помислив дека е вистинскиот човек што ќе ја воведе Струга од 1967 година во 2017, смета Георгиевски.

Според младиот писател Стефан Марковски, повлекувањето на Лешоски било правилна одлука, но тој исто така забележува на многугодишната полтизираност на фестивалот и неговата зачмаеност која треба да се смени.  

„Познавајќи ја професорката Шелева од студентските денови, немам ниту трошка сомнеж дека таа како претседател и Лидија Димковска и Димитрие Дурацовски како членови ќе внесат свежина во оваа врти-сучи многу точно опишана како сувопарна, еднолична, досадна (во негативна смисла, иако досадата во поетски контекст знае да биде носител и на позитивни карактеристики) и во минатите години деградирана и, за најголема жал, политизирана манифестација како што можеа да осетат на својот грб и некои од членовите на актуелното раководство.

Колку и да не се согласувам со изборот на Лешоски за претседател на УО, тој имаше доблест, многу поголема од онаа што некогаш би можеле да ја имаат некои од оние – книжевници и обични смртници – кои го гаѓаа со дрва и со камења, што од фрустрации, што од бес, поради губењето привилегии уживани од досегашниот Управен, што од полуписменост, да ја донесе одлуката што овие луѓе не би ја ни сонувале. Но, добро, патрдијата заврши како што заврши и сум задоволен што излезе така“, смета Марковски.

Во програмите од последниве години забележувам дека редовно се застапени анонимни и сомнителни имиња, луѓе без заднина врзана за поезијата, луѓе што со години не објавиле поетско дело, луѓе по една или друга линија блиски до овој и оној. За традиционалната и најетаблирана (нема да речам и најзначајна од проста причина што не сум поклоник на правење хиерархија на неколкуте постојни книжевни награди во земјата според степенот на значајност) поетска награда „Браќа Миладиновци“ кандидатите се исфрлаат врз база на политичка или друга неподобност на авторот, антагонизам/лично непријателство со членови на жирито, наслов на збирка, корици итн, смета Марковски.

На оваа тема консултиравме уште десетина реномирани писатели, кои своите ставови ги изнесуваа на социјалните мрежи или, пак, во форма на колумни, но на самиот почеток на манифестацијата сакаат да останат воздржани до нејзиното завршување. Дали ќе продолжи праксата на молчење и чекање политички преструктуирања за нови приклонувања на подобни и неподобни писатели, ќе покаже времето. Во меѓувреме Струга деновиве ќе слави поезијата 56 пат.

Агенда на СВП:

Со садење дрво и поетско читање во чест на добитникот на „Златниот венец“ – Чарлс Симиќ, денеска во Струга ќе почне фестивалот Струшки вечери на поезијата, кој ќе трае до 28 август. Официјалното отворање на 56-тото издание на фестивалот е вечерва во 20.30 часот на платото пред Домот на поезијата со меѓународното поетско читање „Поетски меридијани“.

Фестивалските содржини ќе продолжат во наредните пет дена кога ќе бидат одржани симпозиумот „Изгубено/најдено во преводот“, портрети на годинашните лауреати – добитникот на „Златниот венец“, Чарлс Симиќ, и на наградата „Мостови на Струга“ на СВП и УНЕСКО, Горан Чолакхоџиќ, и прогласување на годинашниот добитник на наградата „Браќа Миладиновци“ за најдобра поетска збирка на македонски јазик меѓу два фестивала. Во рамките на СВП ќе има и вечери за европската поетска платформа „Версополис“.

Фестивалот во Струга ќе заврши на 27 август со поетската манифестација „Мостови на Струга“ и врачување на фестивалските награди на годинашните добитници. В понеделник, 28 август, фестивалот ќе се пресели во Скопје каде што ќе има Поетско матине на Матка, а вечерта – Меѓународен поетски митинг на плоштадот Македонија.

Годинашниот добитник на наградата „Златен венец“, поетот Чарлс Симиќ, е роден во Белград 1938 година, во тогашна кралска Југославија. Тој е еден од најзначајните современи американски и светски поети и есеисти. Со семејството се преселил во САД во 1953 година. Поезија почнал да пишува во средно училиште, а на неговите поетски почетоци влијаеле американските поети Волт Витман, Емили Дикинсон, Волас Стивенс… Неговата прва стихозбирка „Што вели тревата“ (1967) била одлично примена од критиката.

– Неговата поезија се одликува со впечатлива концизност. Со истенчен слух за ритам, со зачестено користење на римата, асонанцата, синтаксички паралелизми… Наизглед неговиот стил е едноставен, провиден, разговорен, но искусните љубители и проучувачи на поезијата знаат дека во овите поетски стапици и во самиот слободен стих има толку малку едноставности, произволности или слобода, посебно кога поезијата содржи доволно сугестии во оригиналноста на поетските визии и слики, беше наведено, меѓу другото, во образложението на одлуката на СВП Чарлс Симиќ годинава да го добие престижното поетско признание.

А. Василевска