Четвртиот игран филм насловен „Кога денот немаше име“ на режисерката Теона Стругар Митевска е можеби најлошото филмско остварување во нашата мала кинематографија. Овие неполни два часа визуeлно тормозење не може да се простат ниту на филм сработен како студентска вежба. Доколку тој би бил тоа, сигурно студентот би внимавал барем на основните занаетски грешки. Но, тоа што исклучително навредува е неговото повеќеслојно безобразие упатено и кон обичниот филмски консумент, а за оние со поостро око едноставно неиздржливо. Манипулативен во секој поглед, наспроти искрената и солидна актерска игра на шесте натуршници.

Но, да одиме по ред. На премиерата не пристигна режисерката Теона Митевска, која долги години живее надвор од Македонија – имала проблеми со нејзината патна исправа. Во отсуство на Теона, продуцентката Лабина Митевска го образложи мотивот за снимање приказна инспирирана од еден неразјаснет трагичен настан – убиството на матурантите кај Смилковското Езеро. Како што рече таа, и во самото интро на филмот пишува, овој настан е само мотив да се проговори за некаква македонска реалност и животот на младите луѓе пораснати во транзиција и во дисфункционални семејства. Контроверзно од самиот почеток. За македонската реалност и безизлезот на младите луѓе небулозно и „смело“ авторизира и говори режисерка која не живее тука.

Повторно, Лабина образложува дека таа правела долги истражувања пред снимањето на овој филм, по што треба да поверуваме во нејзината веродостојност во приказот на македонската реалност. А приказот е следен. Трапаво на ниво на апсолутен дилетант, Митевска ни покажува фрустрирани декадентни момчиња во стапица на еден психопатолошки контекст, опседнати со девијантен секс и албанофобија. Да биде трагедијата поголема, едно од момчињата со инвалидност треба да биде антипод на целата оваа патетична психоза и да ни претстави дека истото е помалку инвалид од целиот осакатен систем. Оваа тема е одлична и сме ја виделе сработена во манирот на француската или скандинавската кинематографија каде што бунилото од тегобност навистина е пресликано во филм, но навистина во филм. Тука станува збор за подвижни слики, со грешки во монтажата и навредлив потконтекст. Грешките се евидентни и во сценариото, драматуршки неиздржани – во реплики каде што има приказ на млади луѓе кои разменуваат единствено вулгарни реченици влетува зборот „албанофоб“ па истите тие употребуваат израз „риболов“ па исто така нешто додаваат околу смислата на животот. Неизградени ликови, кои можеби требале да прозвучат документаристични, не знам.

А документарноста во случајов, вели продуцентката Митевска, е изземена, „станува збор за творечка слобода и авторски филм“. Да се нарече „Кога денот немаше име“ авторски филм е само обланда преку која може да се провлече овој лош филм. А тој, да, се продал во Камбоџа и на источниот пазар, нè информира продуцентката. На каков прием ќе наиде кај домашната публика, тоа очекуваме да го видиме по неговата кинодистрибуција. Со регуларна продукциска проценка, снимањето на овој филм ни одблизу не може да го впие буџетот од 2 милиони евра. Во кастингот има четири професионални актери, Лабина Митевска, Николина Кујача, Ратка Радмановиќ и Ана Костовска (која е на висина на задачата), се користи ентериер на една полуизградена куќа, некој распаднат објект сличен на студентски дом. Француската кинематограферка Ањес Годар се обидела да извади некои кадри и да ја доближи пораката, која се губи во лошите режисерски решенија. Како и да го прими домашната публика, дали тој ќе има политички импликации, колку ќе се спори за неговиот социјален контекст, ќе остане да покаже времето.

Во меѓувреме тој ќе биде оправдуван со разноразни манипулации или, сликовито кажано, ќе се правда како што би се оправдувало евидентно неверство. Видовме ама не е така како што нам ни се чини. Конечно, „Денот кога немаше име“ сериозно ја наметнува темата дали ќе дојде денот кога филмот кај нас ќе биде сериозно разбран, како скапа уметност која ќе се оддалечи од рацете на оние што не знаат што прават. Тој ден секако ќе добие свое име.

Ана Василевска