Нападот со хемиско оружје во сириската провинција Идлиб, во кој според последните податоци загинаа над 100, а поврeдени се стотици лица експресно ја врати сириската војна во центарот на светското интересирање и драматично ги зголеми шансите за нејзина тотална ескалација со крајно непредвидливи последици.

Имено, веднаш откако светските агенции, повикувајќи се на локални извори, ја објавија веста за нападот, пропратена со ужасните фотографии и видео материјали на убиени деца со пена на устата, западните земји обвинувачкиот прст го насочија кон владата на претседателот Башар Ал Асад, заканувајќи му се дека ќе биде суден за воени злосторства но и дека наскоро би можеле да преземат конкретни воени дејства против силите под негова команда.

Притоа особено важна е промената на ставот кај новата американска администрација која под водство на претседателот Доналд Трамп се чинеше дека се уште ги утврдува позициите кон сириската трагедија, не само во контекст на нејзината локална содржина туку и во нејзините глобални импликации. Иако пред само неколку дена портпаролот на Белата куќа Шон Спајсер изјави дека мора да се прифати политичката реалност дека иднината на Башар ал Асад зависи од сирискиот народ, а дека приоритет за САД е уништувањето на Исламска држава, нападот во Идлиб од корен ја измени американската позиција.

Веднаш по објавата дека се работи за напад со хемиски супстанци, дури и без да биде спроведена каква било истрага околу одговорноста, лично претседателот Трамп одржа говор во кој рече дека „грозниот напад е дело на Башар ал Асад кој ги премина сите црвени линии и ме натера драстично да го променам мојот став кон Сирија“, предупредувајќи дека ваквите случаи цивилизираниот свет повеќе нема да ги толерира.

Иако не до крај прецизно, Трамп најави дека САД се подготвени да преземат воена акција против владините сили во Сирија и не пропушти да порача дека огромна вина за се што се случува има претходната администрација на Барак Обама која покажала слабост и недолучност во дејствувањето. Државниот секретар Рекс Тилерсон пак, од своја страна рече дека режимот во Дамаск „го покажал своето варварство“ и ги повика главните поддржувачи на Асад, Русија и Иран, да немаат никакви илузии во врска со неговите натамошни намери.

На фонот на конфронтација со сириската влада, по мала драмска пауза, повторно се вратија и Велика Британија и Франција. Британскиот шеф на дипломатијата Борис Џонсон изјави дека не може да замисли еден варварски режим каков што е оној на Асад да може да остане на власт по завршувањето на војната, додека неговиот француски колега Жан Марк Еро порача дека „доаѓа денот кога меѓународната правда ќе му пресуди на сирискиот претседател Башар ал Асад кој го масакрира сопствениот народ“. Токму Франција, Британија и САД предложија резолуција во Советот за безбедност во врска со хемискиот напад во Идлиб во која директно се обвинува владината армија за злосторството и се бараат жестоки санкции кои би се примениле веднаш.

Русија меѓутоа, очекувано зазеде дијаметрално спротивен став. Најпрвин руската армија соопшти дека трагедијата во Идлиб се случила по вина на екстремистите во чии раце се наоѓа оваа сириска провинција. Имено, според руските информации, сириското воено воздухопловство извршило напад врз фабрика во која терористите произведувале и складирале хемиски отрови, а потоа експлозијата ги активирала овие супстанци предизвикувајќи смрт на голем број лица. Постојаното претставништво на Руската Федерација при ОН соопшти дека Москва во Советот за безбедност на ОН предложила сопствена резолуција во врска со нападот во Идлиб, бидејќи смета дека резолуцијата на другите земји постојани членки на Советот за безбедност е предложена без да се спроведе независна меѓународна истрага за да се утврди што точно се случило.

Ние предложивме свој краток нацрт, насочен кон реална истрага а не кон именување на виновници како веќе фактите да се востановени, изјави прес-секретарот на постојаното претставништво на Русија при ОН, Фјодор Стржижовски. Истовремено руски претставници соопштија дека Русија е подготвена да стави вето на резолуцијата за Идлиб предложена од Франција, САД и Велика Британија доколку истата биде ставена на гласање без претходни консултации.

Претходно, рускиот и американскиот амбасадор при ОН разменија нови тешки обвинувања околу одговорноста за она што се случува во Сирија. Американскиот амбасадор Ники Хејли покажуваше фотографии на децата убиени во хемискиот напад и прашуваше уште колку други деца треба да загинат за на Русија конечно да и стане грижа за она што се случува таму. Меѓутоа рускиот претставник Владимир Сафронков изјави дека токму американските закани со преминување на црвени линии ги иницирале нападите со хемиско оружје од страна на сириските терористи, кои потоа ги обвинуваат сириските власти за да предизвикаат соодветна реакција од западните земји.

Од сето горе наведено независниот посматарач би можел да извлече неколку соодветни заклучоци. Прво, факт е дека напад се случил и речиси е извесно (тоа впрочем го потврди и СЗО) дека се работи за злосторство извршено со хемиски отрови. Второ, без независна и транспарентна меѓународна истрага не би смеело да се „гарантира“ дека виновник е овој или оној, бидејќи сирискиот конфликт е страшен калабалак од спротиставени страни, воени структури со и без контрола, комплицирани политички замешателства, комбинации од најразлични интереси и геостратеши судир во кој не се бираат средства за да се дојде до привремена или конечна победа.

Трето, доколку заканата со воена интервенција од страна на САД, која според некои најави би можела да се случи и без поддршка од ОН, навистина се оствари дали тоа ќе значи влегување во отворен судир со Русија и Иран? Како што е познато и двете земји се длабоко заплеткани во сириската војна. Токму руските авиони и специјални инструктури, како и елитната Иранска републиканска гарда се главната причина за евидентните успеси на Сириската армија во последно време на речиси сите боишта во земјата, а Русија инсталираше најнапредни ракетни системи во провинцијата Латакија, но и во Хомс и Дамаск токму за да спречи некаков обид на други земји да извршат напади во кои би биле загрозени нејзините сили на сириско тло, но сосем извесно и за да ги заштитат своите сојузници.

Што ќе се случи на пример, ако американската воена авијација вршејќи удари врз сириските, погоди и руски инсталации и ако загинат руски војници во еден таков напад? Што ќе се случи доколку руските системи урнат американски авиони или хеликоптери? Не е тешко да се заклучи дека во такви околности оваа прокси војна на двете супер сили би дошла до точка од која нема враќање а потоа господ нека му е на помош на светот бидејќи нема да биде онаков каков што го познаваме. Иако оваа опција е во доменот на малку веројатното, сепак не е само научна фантастика бидејќи човечката глупост, алчност или кусогледост многупати покажаа дека не познаваат граници а политичките лидери често и предничат во овие категории.

Но и ако сосем ја исклучиме варијанта за директен судир на Русија и САД, најавеното вмешување на американскара војска, (која досега се ограничува само на удари врз Исламска држава и помош за Курдите) без сомнение ќе предизвика дополнителни и трауматични компликации во и онака девастираната земја, која за шест години војна од некогаш пристојна и донекаде напредна земја е претворена во синоним за разурнувања, смрт и тага. А не заслужува. Ни Сирија ни нејзините деца, од било која страна на барикадите./крај/мф/дм